نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه فرآوری مواد غذایی، پژوهشکده علوم و صنایع غذایی، مشهد

2 استادیار گروه شیمی مواد غذایی، پژوهشکده علوم و صنایع غذایی، مشهد

3 استادیار گروه فرآوری مواد غذایی، پژوهشکده علوم و صنایع غذایی، مشهد

چکیده

گیاه زعفران از جمله گیاهانی است که از دیرباز در مصارف خوراکی و طب سنتی استفاده می‌شده و یکی از منابع ارزشمند آنتی‌اکسیدانی به شمار می‌رود. اما همچنان اطلاعات کمی در مورد نحوه استخراج ترکیبات آنتی‌اکسیدانی از بخش‌های مختلف این گیاه، خصوصاً گلبرگ آن موجود است. استخراج به کمک حلال آلی یکی از مهم‌ترین روش‌های استحصال ترکیبات ارزشمند از منابع گیاهی است و در مقیاس صنعتی و آزمایشگاهی قابل ‌اجرا می‌باشد. در این پژوهش از روش سطح پاسخ-طرح باکس‌بنکن به‌ منظور بررسی تأثیر زمان استخراج (60-200 دقیقه)، دمای استخراج (25-85 درجه سانتی‌گراد) و درصد اتانول حلال (20-60 درصد) بر راندمان استخراج ترکیبات پلی‌فنولی، فلاونوئیدی، آنتوسیانینی، میزان فعالیت آنتی‌اکسیدانی و نیز بهینه‌سازی فرایند استخراج استفاده گردید. نتایج نشان داد، در صورتی که زمان استخراج 104/29 دقیقه، دمای استخراج 66/31 درجه سانتی‌گراد و درصد اتانول 58/96 باشد، بیشترین بازده استخراج ترکیبات آنتی‌اکسیدانی حاصل می‌گردد. تحت این شرایط میزان ترکیبات پلی‌فنولی، 1134 (میلی‌گرم در صد گرم گلبرگ خشک)؛ فلاونوئید، 85/44 (میلی‌گرم در صد گرم گلبرگ خشک)؛ آنتوسیانین، 3584/13 (میلی‌گرم در صد گرم گلبرگ خشک)؛ درصد به دام اندازی رادیکال آزاد DPPH، 60/60 درصد و توان آنتی‌اکسیدانی احیای آهن، 3/24 میلی‌مولار به دست آمد.

کلیدواژه‌ها

Basti, A.A., Moshiri, E., Noorbala, A.A., Jamshidi, A.H., Abbasi, S.H., & Akhondzadeh, S. 2007. Comparison of petal of Crocus sativus L. and fluoxetine in the treatment of depressed outpatients: a pilot double-blind randomized trial. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 31:439-442.

Benzie, I.F., & Strain, J.J. 1996. The ferric reducing ability of plasma (FRAP) as a measure of “antioxidant power”: the FRAP assay. Analytical biochemistry, 239:70-76.

Cacace, J.E., & Mazza, G. 2003. Optimization of extraction of anthocyanins from black currants with aqueous ethanol. Journal of Food Science, 68:240-248.

Catoni, C., Schaefer, H.M., & Peters, A. 2008. Fruit for health: the effect of flavonoids on humoral immune response and food selection in a frugivorous bird. Functional Ecology, 22:649-654.

da Costa, E.M., Barbosa Filho, J.M., do Nascimento, T.G., & Macêdo, R.O. 2002. Thermal characterization of the quercetin and rutin flavonoids. Thermochimica acta, 392:79-84.

Esmaeili, N., Ebrahimzadeh, H., Abdi, K., & Safarian, S. 2011. Determination of some phenolic compounds in Crocus sativus L. corms and its antioxidant activities study. Pharmacognosy magazine, 7:74-80.

Fatehi, M., Rashidabady, T., & Fatehi-Hassanabad, Z. 2003. Effects of Crocus sativus petals’ extract on rat blood pressure and on responses induced by electrical field stimulation in the rat isolated vas deferens and guinea-pig ileum. Journal of ethnopharmacology, 84:199-203.

Gan, C.Y., & Latiff, A.A. 2011. Optimisation of the solvent extraction of bioactive compounds from Parkia speciosa pod using response surface methodology. Food chemistry, 124:1277-1283.

Giusti, M.M., & Wrolstad, R.E. 2003. Acylated anthocyanins from edible sources and their applications in food systems. Biochemical Engineering Journal, 14:217-225.

Hosseinzadeh, H., & Younesi, H.M. 2002. Antinociceptive and anti-inflammatory effects of Crocus sativus L. stigma and petal extracts in mice. BMC pharmacology, 2:7.

Kaur, G., Jabbar, Z., Athar, M., & Alam, M.S. 2006. Punica granatum (pomegranate) flower extract possesses potent antioxidant activity and abrogates Fe-NTA induced hepatotoxicity in mice. Food and chemical toxicology, 44:984-993.

Kazuma, K., Noda, N., & Suzuki, M. 2003. Flavonoid composition related to petal color in different lines of Clitoria ternatea. Phytochemistry, 64:1133-1139.

Lee, J., Durst, R.W., & Wrolstad, R.E. 2005. Determination of total monomeric anthocyanin pigment content of fruit juices, beverages, natural colorants, and wines by the pH differential method: collaborative study. Journal of AOAC international, 88:1269-1278.

Liyana-Pathirana, C., & Shahidi, F. 2005. Optimization of extraction of phenolic compounds from wheat using response surface methodology. Food chemistry, 93:47-56.

McDonald, S., Prenzler, P.D., Antolovich, M., & Robards, K. 2001. Phenolic content and antioxidant activity of olive extracts. Food chemistry, 73:73-84.

Nijveldt, R.J., van Nood, E., van Hoorn, D.E., Boelens, P.G., van Norren, K., & van Leeuwen, P.A. 2001. Flavonoids: a review of probable mechanisms of action and potential applications. The American journal of clinical nutrition, 74:418-425.

Pompeu, D.R., Silva, E.M, & Rogez, H. 2009. Optimisation of the solvent extraction of phenolic antioxidants from fruits of Euterpe oleracea using response surface methodology. Bioresource technology, 100:6076-6082.

Rodrigues, S., Pinto, G.A.S., & Fernandes, F.A.N. 2008. Optimization of ultrasound extraction of phenolic compounds from coconut (Cocos nucifera) shell powder by response surface methodology. Ultrasonics sonochemistry, 15:95-100.

Sánchez-Vioque, R., Rodríguez-Conde, M.F., Reina-Ureña, J.V., Escolano-Tercero, M.A., Herraiz-Peñalver, D., & Santana-Méridas, O. 2012. In vitro antioxidant and metal chelating properties of corm, tepal and leaf from saffron (Crocus sativus L.). Industrial Crops and Products, 39:149-153.

Silva, E.M., Rogez, H., & Larondelle, Y. 2007. Optimization of extraction of phenolics from Inga edulis leaves using response surface methodology. Separation and Purification Technology, 55:381-387.

Termentzi, A., & Kokkalou, E. 2008. LC-DAD-MS (ESI+) analysis and antioxidant capacity of crocus sativus petal extracts. Planta medica, 74:573-581.

Ulbricht, C., Conquer, J., Costa, D., Hollands, W., Iannuzzi, C., Isaac, R., Jordan, J.K., Ledesma, N., Ostroff, C., Serrano, J.M., Shaffer, M.D., & Varghese, M. 2011. An evidence-based systematic review of saffron (Crocus sativus) by the natural standard research collaboration. Journal of dietary supplements, 8:58-114.

von Gadow, A., Joubert, E., & Hansmann, C.F. 1997. Comparison of the antioxidant activity of aspalathin with that of other plant phenols of rooibos tea (Aspalathus linearis), α-tocopherol, BHT, and BHA. Journal of agricultural and food chemistry, 45:632-638.

Weisburger, J.H. 1999. Mechanisms of action of antioxidants as exemplified in vegetables, tomatoes and tea. Food and chemical toxicology, 37:943-948.

Wettasinghe, M., & Shahidi, F. 1999. Antioxidant and free radical-scavenging properties of ethanolic extracts of defatted borage (Borago officinalis L.) seeds. Food chemistry, 67:399-414.

Wissam, Z., Ghada, B., Wassim, A., & Warid, K. 2012. Effective extraction of polyphenols and proanthocyanidins from pomegranate’s peel. International Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences, 4:675-682.

Zheng, C.J., Li, L., Ma, W.H., Han, T., & Qin, L.P. 2011. Chemical constituents and bioactivities of the liposoluble fraction from different medicinal parts of Crocus sativus. Pharmaceutical biology, 49:756-763.

Zhishen, J., Mengcheng, T., & Jianming, W. 1999. The determination of flavonoid contents in mulberry and their scavenging effects on superoxide radicals. Food chemistry, 64:555-559.